Acentesiz yurt dışı çıkış ve giriş işlemlerine ilişkin rehber haberimizin yayımlanmasının ardından okurlarımızdan çok sayıda soru geldi. Soruların ortak noktası aynıydı: bu hak kimin teknesi için geçerli? Yabancı bayraklı bir tekne aynı yolu izleyebilir mi? Şirket adına kayıtlı bir tekne için durum ne?
Konuyu inceledik. Sonuç, acentesiz işlem hakkının tekne sahibinin vatandaşlığıyla değil, teknenin bayrağı, sicil kaydının biçimi ve kullanım niteliğiyle belirlendiğini gösteriyor.
Acentesiz İşlem Hakkı Şahıs Adına Kayıtlı Türk Bayraklı Teknelerde
Acente aracılığı olmadan işlem yapma imkânı, Türk bayraklı ve gerçek kişi adına — yani şahıs adına — kayıtlı özel tekneler için geçerli. Belirleyici olan tekne sahibinin Türk vatandaşı olması değil; teknenin Türk bayrağı taşıması ve sicilde bir gerçek kişi adına kayıtlı bulunması.
Bu ayrım, rehber haberimizde anlatılan sürecin kapsamını da netleştiriyor: orada anlatılan adımlar, sicil kaydı şahıs adına olan Türk bayraklı özel tekneler için uygulanabilir.
Yabancı Bayraklı Teknelerde Acente Aracılığı
Yabancı bayraklı tekneler, Türk limanlarındaki işlemlerini acente aracılığıyla yürütüyor. Bu teknelerin özel ya da ticari kullanımda olması sonucu değiştirmiyor.
Boyları 39 metrenin üzerindeki yabancı bayraklı ticari yatlar için ayrıca ek bir katman söz konusu. Deniz Turizmi Yönetmeliği’nin 42/A maddesi uyarınca bu yatların Türk karasularında faaliyet göstermesi ve seyri, her yıl Kültür ve Turizm Bakanlığı’nca belirlenen sosyal ve teknik altyapı hizmetlerine katkı payı alınması koşuluyla, aynı takvim yılını geçmeyecek şekilde geçici süreli izne bağlı.
Şirket Adına Kayıtlı Teknelerde Özel-Ticari Ayrımı Yapılmıyor
Teknenin sicil kaydı bir şirket adına ise, özel veya ticari kullanım ayrımı yapılmıyor; işlemler acente üzerinden yürütülüyor. Türk bayrağı taşıması bu sonucu değiştirmiyor. Belirleyici olan, kaydın gerçek kişi adına değil tüzel kişi adına bulunması.
Ticari Teknelerde Kayıt Şahıs Adına Olsa Da Acente Gerekiyor
Ticari tekneler, sicilde bir gerçek kişi adına kayıtlı olsalar bile işlemlerini acente aracılığıyla yapıyor. Kullanım niteliği burada kayıt biçiminin önüne geçiyor.
Bu üç başlık birlikte değerlendirildiğinde, acentesiz işlem yapabilen grup daralıyor: Türk bayraklı, şahıs adına kayıtlı ve ticari olmayan tekneler.
Mevzuat Metninde Bayrak ve Kayıt Ayrımı Yok
Uygulamanın dayanağını oluşturan mevzuat incelendiğinde dikkat çeken bir nokta var. Deniz Turizmi Yönetmeliği’nin 42. maddesinin dördüncü fıkrası, seyir izin belgesinin “donatan, işleten, kaptan veya temsilcisi bir gemi acentesi” tarafından doldurulup imzalanmasını zorunlu tutuyor. Fıkradaki sıralama acenteyi tek yol olarak değil, seçeneklerden biri olarak tanımlıyor.
Bu fıkra 19 Ekim 2022 tarihli 6229 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile değiştirildi. Değişiklikten önceki metinde yalnızca “sahipleri veya kaptanları” ibaresi yer alıyordu; gemi acentesi ibaresi 2022’de eklendi.
Aynı Yönetmeliğin 55. maddesi ise deniz turizmi tesislerine, tesislerine gelen turizm amaçlı deniz araçlarının hudut giriş-çıkış işlemleri ile Türk karasuları ve limanları arasındaki seyirlerine ilişkin işlemler için aracılık yetkisi tanıyor ve bu aracılık için ayrıca bir belge aranmadığını belirtiyor.
Yönetmelik metninde, bayrak veya sicil kaydının biçimine dayalı bir acente zorunluluğu hükmü bulunmuyor. Uygulamadaki ayrım, seyir izin belgesi işlemlerinin yürütüldüğü idari süreçten kaynaklanıyor.
Acentelik Tarafında Yeni Düzenleme Yürürlüğe Giriyor
Acentelik hizmetinin kendisi de yeni bir çerçeveye kavuştu. 14 Mayıs 2026 tarihli ve 33253 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Gemi Acenteleri Yönetmeliği, 5 Mart 2012 tarihli Yönetmeliği yürürlükten kaldırdı. Yönetmeliğin bir bölüm hükmü yayım tarihinde, diğer hükümleri yayımdan üç ay sonra yürürlüğe giriyor.
Yeni Yönetmelikle acenteler A, B ve C sınıfı olarak üçe ayrıldı. Yat sahiplerini doğrudan ilgilendiren C sınıfı acenteler, Türk Boğazları dahil yetkilendirildikleri bölgede yalnızca yatlara hizmet veriyor. C sınıfı için belge ücreti 150.000 TL, asgari sermaye şartı 500.000 TL olarak belirlendi. Yetki belgesi olmayan gerçek veya tüzel kişilerin donatan, kaptan, işletmeci veya kiracı adına acentelik hizmeti vermesi yasaklandı.
