Fas Ulusal Limanlar Ajansı (ANP), Kazablanka Limanı’nda inşası tamamlanan ve Afrika’nın en büyük tersanesi olarak tanıtılan yeni tesisin 30 yıllık işletme ihalesini iptal etti. İhalede finale kalan üç teklif arasında, Faslı inşaat şirketi Somagec, Güney Koreli HD Hyundai Heavy Industries ve Tuzla merkezli Türk tersanesi Kuzey Star Shipyard‘ın oluşturduğu konsorsiyum da bulunuyordu.
Yaklaşık 18 aylık süreç sonuçsuz kaldı
ANP, imtiyaz ihalesini Nisan 2025’te yeniden açtı. İhale; tesisin donatılması, işletilmesi ve bakımını kapsayan 30 yıllık bir imtiyazı içeriyordu. Teklif veren şirketlerin benzer büyüklükteki tersaneleri en az on yıl işletme deneyimi şartı aranıyordu.
Değerlendirme süreci birkaç kez uzadı. Kararın önce Temmuz 2025’te, ardından Ağustos 2026’da açıklanması bekleniyordu. Yaklaşık 18 aylık değerlendirmenin ardından ANP, ihaleyi sonuçlandırmak yerine iptal etti.
Üç konsorsiyum finaldeydi
Finale kalan üç teklif şöyleydi:
- Somagec, HD Hyundai Heavy Industries ve Kuzey Star Shipyard konsorsiyumu
- Radi Holding, İspanyol Marina Meridional ve Çinli Ningbo Xinle Shipbuilding Group konsorsiyumu
- İtalyan San Giorgio del Porto
Mali tekliflerin açıldığı oturuma katılan kaynaklara göre Somagec liderliğindeki konsorsiyum, tersanenin yıllık cirosunun yüzde 2 ile 2,5’i arasında bir imtiyaz bedeli önerdi.
Kuzey Star’ın konsorsiyumdaki rolü
Konsorsiyumda Kuzey Star, gemi bakım, onarım ve revizyon (MRO) uzmanlığını üstleniyordu. Tuzla’daki eski Çelik Tekne Tersanesi’ni merkez üssü haline getiren şirket, Yalova’da da tersane işletiyor. Dünyanın en büyük gemi inşa tesisini işleten HD Hyundai ise konsorsiyuma ölçek ve ticari-askerî üretim kapasitesi katıyordu. Güney Koreli şirketin, Fas Kraliyet Donanması’na denizaltı da kapsayan bir teklifi Kazablanka projesiyle ilişkilendirmeye çalıştığı biliniyordu.
İptalin resmi gerekçesi açıklanmadı
ANP, iptal kararının ayrıntılı gerekçesini ve ihalenin yeniden açılıp açılmayacağını kamuoyuyla paylaşmadı. Fas’taki değerlendirmeler, kararın teklif kalitesinden çok ajans yönetim kurulunun yeni stratejik yönelimlerinden kaynaklandığına; ulusal egemenlik ve yerli gemi inşa sanayisini geliştirme isteğinin belirleyici olduğuna işaret ediyor.
Fas yönetiminin, tesisi dış bir işletmeciye mi bırakacağını yoksa ulusal gemi inşa sektörünü bu tesis çevresinde mi yapılandıracağını tartıştığı biliniyordu. İptal sonrası yeni işletme modeli henüz açıklanmadı.
21 hektarlık tesis, 2,6 milyar dirhem yatırım
Kazablanka’daki yeni tersane 21 hektarlık alana yayılıyor. Tesiste yaklaşık 240 metre boyunda ve 40 metre genişliğinde kuru havuz, büyük tonajlı gemileri sudan çıkarabilen bir kaldırma platformu ve uzun donatım rıhtımları bulunuyor. ANP’nin projeye ayırdığı yatırım 2,6 milyar dirhem düzeyinde.
Tersanenin ticari, balıkçı ve askerî gemilere bakım ve onarım hizmeti vermesi, Güney Avrupa’daki yoğun tersanelere giden gemilerin bir bölümünü Fas’a çekmesi hedefleniyor.
Üçüncü başarısız deneme
Kazablanka tersanesinin işletmecisi bu ihaleyle de belirlenemedi. ANP’nin 2019’da açtığı ilk ihale sonuçsuz kaldı; ardından görüşmelerde tek aday kalan Fransız Naval Group 2023’te süreçten çekildi.
Karar, yurt dışında tersane işletmeciliği ve ortak yatırım hedefleyen Türk tersaneleri açısından da dikkat çekici bir örnek oluşturuyor: Teknik yeterlilik ve güçlü ortaklık yapısı, ev sahibi ülkenin stratejik öncelikleri değiştiğinde tek başına yeterli olmuyor.
