Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından hazırlanan Coğrafi Veri İzinleri Yönetmeliği, 14 Ekim 2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdi. Düzenleme, coğrafi verilerin ticari amaçlarla toplanması, üretilmesi, paylaşılması ve satılmasına ilişkin izin süreçlerini belirliyor. Deniz haritacılığı, marina projeleri, kıyı mühendisliği ve konumsal veri hizmetleri de faaliyetlerinin niteliğine göre kapsamda değerlendirilebiliyor.
Yönetmelik denizcilik faaliyetlerine özel hazırlanmadı. Ancak Ulusal Coğrafi Veri Sorumluluk Matrisi’nde deniz alanları ve deniz ulaşımına ilişkin veri başlıkları bulunuyor. Yeni metin, 2021 yılında yayımlanan Coğrafi Veri İzinleri Yönetmeliği ile Coğrafi Veri Lisans Yönetmeliği’nin yerini alıyor.
Deniz ve kıyı verileri düzenlemenin kapsamında
Ulusal Coğrafi Veri Sorumluluk Matrisi’nde denizcilikle ilişkili veri başlıkları yer alıyor. Bunlar arasında “Deniz ve Tuzlu Su Alanları” ile “Deniz ve İçsular Ulaşım Ağı” bulunuyor. Bu başlıklar, deniz ve kıyı alanlarına ilişkin coğrafi bilgilerin ulusal veri yönetimi çerçevesinde ele alındığını gösteriyor.
Bununla birlikte bir marina işletmesinin veya denizcilik şirketinin faaliyet göstermesi, tek başına izin almasını gerektirmiyor. Belirleyici unsur, işletmenin matris kapsamındaki hangi verileri ticari amaçla topladığı, ürettiği, paylaştığı veya sattığı.
Deniz haritaları ve hidrografik ölçümler nasıl etkilenebilir?
Deniz dibi derinliklerinin ölçülmesi, batimetrik haritaların hazırlanması, kıyı alanlarının sayısal modellenmesi ve deniz ulaşımına ilişkin konumsal verilerin üretilmesi, yönetmeliğin denizcilikle kesişebileceği faaliyetler arasında. Bu verileri ticari hizmet kapsamında üreten veya başka kuruluşlara sağlayan şirketlerin izin gerekliliğini veri teması temelinde incelemesi gerekiyor.
Her hidrografik ölçümün veya elektronik seyir haritasının otomatik olarak aynı izin işlemine tabi olduğu söylenemez. Verinin matristeki karşılığı, faaliyetin niteliği ve denizcilik alanındaki diğer yetkilendirmeler birlikte değerlendirilmelidir. Coğrafi veri izni, seyir güvenliğine ilişkin mevcut kuralların yerine geçmiyor.
Marina projelerinde izin gerekliliği nasıl belirlenecek?
Yeni marina, yat limanı ve kıyı tesisi projelerinde deniz dibi ölçümleri, kıyı topografyası ve altyapı güzergâhları gibi konumsal veriler kullanılıyor. Bu veriler çoğu zaman proje için çalışan mühendislik, ölçüm ve haritalama şirketlerince üretiliyor.
Yönetmelik kapsamındaki coğrafi verileri ticari hizmet olarak toplayan veya üreten yükleniciler için izin yükümlülüğü doğabilir. Buna karşılık yalnızca marina işleten ya da mevcut haritaları kullanan her kuruluşun yeni izin alması gerektiği sonucu çıkarılamaz. Kamu kurumları için hizmet alımı kapsamında yürütülen izin kapsamındaki veri faaliyetlerinde izin bedeli alınmıyor; elde edilen verilerin ayrıca ticarete konu edilmesi halinde bedel yükümlülüğü oluşabiliyor.
İzinler bir yıldan beş yıla kadar verilecek
Başvurular Bakanlığın elektronik altyapısı üzerinden, ticari faaliyete başlanmadan önce yapılacak. Başvuru sırasında veri teması, çalışma bölgesi, yapılacak işlem ve istenen izin süresi gibi bilgiler bildirilecek.
İzinler en az bir, en fazla beş yıl için düzenlenebilecek. Veri türü, çalışma bölgesi veya izin süresi değiştiğinde yeniden başvuru gerekecek. Bakanlık değerlendirme sonucunu 30 gün içinde bildirecek; bedelli izinlerde onay sonrası 15 gün içinde ödeme yapılmaması başvuruyu geçersiz kılacak.
Teknik personel yeterliliği aranıyor
Birden fazla ilde veya ülke genelinde faaliyet gösteren tüzel kişilerin, yönetmelikte sayılan yeterliliklere sahip en az bir Coğrafi Bilgi Sistemi uzmanı veya ilgili bölüm mezunu çalıştırması gerekiyor. Bir il veya daha küçük bölgede yürütülen faaliyetlerde ise ilgili düzeyde CBS operatörü yeterliliği veya bölüm mezuniyeti kabul ediliyor.
Bu koşul, kapsama giren ölçüm ve veri üretim şirketlerinin personel planlamasını etkileyebilir. Şirketlerin hangi yeterlilik belgesinin kendi çalışma alanları için geçerli olduğunu başvuru öncesinde belirlemesi önem taşıyor.
İzin bedelleri faaliyet alanına göre değişecek
Yönetmeliğin 14’üncü maddesine göre yerli başvuru sahipleri için izin bedeli; veri teması sayısı, çalışma alanı, izin süresi ve işletmenin net satış veya hasılat tutarı esas alınarak hesaplanıyor. Bu nedenle bütün denizcilik şirketleri için geçerli tek bir sabit ücret bulunmuyor.
İzin katsayısı yeniden değerleme oranına göre güncelleniyor. İlk kez ticari faaliyete başlayan Türk vatandaşı gerçek kişiler ve özel hukuk tüzel kişileri, faaliyete başladıkları yıl izin bedelinden muaf tutuluyor; ancak izin başvurusu yapma yükümlülükleri sürüyor. Yabancı gerçek ve tüzel kişiler için ayrı bir hesaplama yöntemi uygulanıyor.
Afet ve acil durumlarda veri paylaşımı
İzin sahipleri faaliyet raporlarını ve ürettikleri verilerin tanımlayıcı bilgilerini 12 ayda bir Bakanlığın elektronik altyapısına sunmakla yükümlü. Afet ve acil durum yönetimi kapsamında talep edilen izin konusu coğrafi veriler de belirlenen teknik standartlarla ve bedelsiz paylaşılacak.
Bu hüküm, kıyı alanlarında ölçüm yapan şirketlerin ürettiği verilerin afet çalışmalarında kullanılabilmesi bakımından önemli. Ancak bütün marina işletmelerinin ellerindeki tüm bilgileri kamuya açması anlamına gelmiyor; yükümlülük izin kapsamındaki veri ve Bakanlığın talep koşullarıyla sınırlı.
İzin almayanlara idari para cezası
İzne tabi faaliyetin izinsiz yürütüldüğü tespit edilirse işletmeye başvuru için 15 gün verilecek. Bu sürede başvurmayan yerli gerçek ve tüzel kişilere, ilgili yıldaki bir yıllık en yüksek izin bedeli tutarında idari para cezası uygulanacak; yabancı gerçek ve tüzel kişiler için ceza bir yıllık izin bedelinin iki katı olacak.
Ceza uygulanması izin alma yükümlülüğünü ortadan kaldırmıyor. Yönetmelik, cezanın tahakkukundan itibaren 60 gün içinde başvurulmaması halinde sonraki ilk izin başvurusunda bedelin iki kat uygulanmasını da öngörüyor.
Mevcut izinler geçerliliğini koruyor
Yeni yönetmelik, 10 Şubat 2021 tarihli Coğrafi Veri İzinleri Yönetmeliği ile Coğrafi Veri Lisans Yönetmeliği’ni yürürlükten kaldırdı. Ancak coğrafi veri faaliyetlerinin izin kapsamına alınması ilk kez gerçekleşmiyor; önceki mevzuatta da izin ve lisans yükümlülükleri bulunuyordu.
Geçiş hükmü uyarınca önceki düzenlemeler kapsamında verilmiş izin ve lisans belgeleri, süreleri bitinceye kadar geçerli kalacak. Dolayısıyla mevcut belge sahiplerinin sırf yeni yönetmelik yayımlandığı için belgelerini hemen yenilemesi gerekmiyor.
Denizcilik şirketleri için belirleyici olan veri faaliyeti
Marina işletmeciliği, mevcut haritaların kullanılması ve ticari amaçla coğrafi veri üretilmesi aynı faaliyet değil. Yeni düzenlemenin yat ve marina sektörüne etkisi, işletmenin bu faaliyetlerden hangisini yürüttüğüne ve kullandığı veri katmanının Ulusal Coğrafi Veri Sorumluluk Matrisi’ndeki karşılığına bağlı.
Marina projelerinde çalışan ölçüm ve mühendislik kuruluşları ile elektronik harita ve konumsal veri sağlayıcılarının izin kapsamını kontrol etmesi gerekiyor. Sektördeki esas değişiklik, izin süreçleri, maliyetler, teknik yeterlilik ve veri paylaşımının yeni yönetmelik çerçevesinde birlikte değerlendirilmesi.
