The Bodrum Cup’ın kurucusu Erman Aras, yarışı mavi yolculuk teknelerinin yelken açamaması üzerine başlattığını anlattı. 1989’da 18 tekneyle başlayan organizasyon, 38 yılda gulet yapımını, Bodrum’un yelken kültürünü ve ekim ayı turizmini dönüştürdü.
38. The Bodrum Cup’ın Ortakent-Yalıkavak etabında komite teknesinde görüştüğümüz Erman Aras; yarışın doğuşunu, Bodrum Gemisi’ni ve 40. yıl hazırlıklarını yatmarina.com.tr/’ye anlattı.
Yelken Açmayan Tekneler, Şikâyet Eden Misafirler
Bodrum’da doğup büyüyen Aras, üniversiteden sonra turizm için memleketine döndü ve bir seyahat acentesi açtı. Babası İtalya’nın fahri konsolosuydu. Acentenin misafirlerinin çoğu da İtalyandı ve onlara mavi yolculuk düzenliyordu. Misafirler koylardan, mürettebattan ve sofradan memnundu. Şikâyetleri yelkendi.
“Bize ‘Biz yelken kulübü üyeleriyiz’ diyorlardı. ‘Hava çok güzel, size yelkenli yat kiraladık, motoryat değil’ diyorlardı. Bir yıl müşteriye ‘rüzgâr yok’ deniyor, ertesi yıl aynı müşteriye ‘rüzgâr çok’ deniyor. Sahtekâr durumuna düştük, müşteri kaybetmeye başladık.”
Aras’a göre sorunun kaynağı mürettebattı. Süngercilikten gelen kaptanlar eski teknelerde kaldı. Yeni teknelere gelen kuşak ise hiçbir yerde eğitim almadı. Denizcilik okulu açtırma çabası sonuç vermeyince Aras dünyadaki örneklere baktı:
“Bodrum Cup gibi bir organizasyon yaparsam bilenler bilmeyenlere öğretir dedim. Bodrum Cup böyle başladı.”
1989’da 18 Tekne, İlk Durak Knidos
İlk yarış 1989’da 18 tekneyle yapıldı. Sponsor yoktu. Rota bir mavi yolculuk güzergâhı diye çizildi: Bodrum’dan Knidos’a, oradan Ekincik ve Kaunos’a. Masraflar Fransız misafirlere kabin satılarak karşılandı.
“Dünyada normal bir yat yarışına giremezsiniz. Ya tekne sahibi ya mürettebat olmanız gerekir. Bodrum Cup, mavi yolculuk yapan charter tekneleriyle düzenlendiği için bu imkânı sunuyor. Yarışın bu kadar tutmasının nedeni de bu.”
İlk yıl ayrı bir eğitim programı uygulanmadı. Eski süngerci kaptanların teknelerine İstanbul Yelken Kulübü gibi kulüplerden davet edilen yelkenciler yerleştirildi. Ekincik rotası beş altı yıl sürdü. Mazot maliyetleri artınca parkurlar kısaldı ve yarış Bodrum çevresinde yoğunlaştı. Bu yıl Knidos’un programa dönmesiyle filo, ilk yarışın ilk durağına yeniden uğradı.
Yarışın filosunda yıllar içinde Türk yelken tarihinin önemli isimleri de yer aldı. Kısmet adlı teknesiyle dünyayı dolaşan ilk Türk denizci Sadun Boro ve yelkenli teknesiyle dünya turu yapan ikinci Türk denizci Tanıl Tuncel bunlardan ikisiydi. Aras, “Hep birlikte birçok anımız, birçok hikâyemiz oldu” dedi.
37 Kez Gelen Hollandalı Misafir
Aras, yarışın charter yapısının yabancı katılımcılarda bıraktığı bağlılığa bir örnek verdi:
“38. yılda 37 kez gelen Hollandalı misafirimiz var, ilk yıl hariç hepsine katıldı. Para verip geliyor, her yıl aynı tarihte grup kuruyor, ekibini gençleştiriyor. Dünyada kimse her yıl para verip aynı yere gitmez. Türkiye’nin bunu kullanması, ön plana çıkarması lazım.”
Yarışta tanışıp evlenenler, tekne almaya karar verenler de var. Organizasyonun yıllardır verdiği en küçük yarışmacı ödülünü alan çocuklar bugün 30-35 yaşında. Bir kısmı kendi teknesiyle, bir kısmı başka teknelerde yarışmaya devam ediyor.
Era Bodrum Yelken Kulübü ve Bodrum Gemisi
Aras’ın 1989’da koyduğu üç hedeften biri Bodrum Cup’tı. Diğer ikisi bir yelken kulübü ve bir eğitim gemisiydi. O yıl Muğla genelinde tek bir yelken kulübü yoktu. Era Bodrum Yelken Kulübü yarışla aynı yıl kuruldu. Kulüp 2000 yılına kadar bölgedeki tek yelken kulübüydü ve kamu desteği almadan çalıştı. Aras’a göre Muğla bugün Türkiye’de en çok yelken öğrencisine sahip bölge.
Kulüpte Optimist’ten başlayan eğitim uzun yıllar istiyordu. Sektördeki kaptan ve gemicileri hızla eğitmek için Bodrum Gemisi projesi doğdu:
“Bodrum Cup olmasaydı öyle bir gemi de olmazdı. Projeyi önce Bodrum Cup ailesine açtım. Sonra Bodrum Belediyesi destek verdi, Bodrum’daki meslek kuruluşlarını ve denizi seven herkesi işin içine aldık. Tamamen imece usulüyle başladık.”
Gemi, Bodrum ve Karya Bölgesi Kültür, Sanat ve Tanıtma Vakfı (BOSAV) bünyesinde inşa edildi. Aras bu tercihi şöyle açıkladı: “Kulübün üstüne yapsam ‘Erman kendine tekne yapıyor’ derlerdi. Tersanemde yapsam yine aynısını söylerlerdi. Vakfın malı, herkesin malı olsun istedik.”
Geminin mimarı Yücel Köyağasıoğlu. 1936’da Arnavutköy’de doğan Köyağasıoğlu, Türkiye’de seri cam elyaf tekne üretiminin öncülerinden. 1986’da atölyesini Bodrum’a taşıdı ve planlarını kendisi çizdiği klasik yelkenli ve motorlu yatlar inşa etti. Aras, Köyağasıoğlu’nun geminin üç yıllık yapımında ve ardından 25 yıl boyunca eğitimlerin başında hiçbir ücret almadan görev yaptığını vurguladı. Gemiyi tezgâhta inşa eden ustalar ise Yılmaz Dinç ve Ahmet Aslan.
Bugün BOSAV’ı ve gemiyi, The Bodrum Cup Organizasyon Komitesi Başkanı Süleyman Uysal ve Bodrum Cup ekibi yönetiyor.
25 yaşındaki geminin yenileme çalışmaları bitmek üzere: “En az 25 yıl daha gözümüz arkada kalmayacak şekilde bir tadilat yapıyoruz. Hedefimiz her zamanki gibi Türk gençlerini alıp dünya denizlerinde hem bayrak açmak hem onların ufkunu açmak. Bu yıl gemimizi hazırlayıp yola çıkacağız.”
“Bodrum Cup Bir Laboratuvar Gibi Çalıştı”
Aras’a göre yarışın en kalıcı etkisi tekne yapımında görüldü. İlk yıl teknelerin hiçbiri dümen palasıyla kumanda edilemedi. Yarışın ardından teknelerin yüzde 80’inde dümen palası değişti.
“Hepsi motora göre tasarlanmıştı, kimse yelkeni düşünmemişti. Kabinleri yerleştiriyorduk, boş kalan yere direği koyuyorduk. Ağırlık merkezi tamamen değiştiği için teknelerin yelkende performansı yoktu.”
Direk yerlerini belirlemek ve orsaya çıkabilen su altı formları tasarlamak için usta-çırak geleneğine mühendislik eklendi. İlk yıl yelkenlerin yüzde 80’i kumaştı. Kısa sürede dakron yelkene geçildi. Direkler ve yelken alanları büyüdü. Ardından ormandan seçilen eğri ağaçlarla yapılan yığma tekniğinden lamine sisteme geçildi. Lamine teknelerin yarışa alınması başta tepki gördü:
“Lamine tekneler bizi geçer, yarışa almayalım diyenler vardı. Bu süreçlerin hepsini atlattık. Bodrum Cup bir laboratuvar gibi çalıştı. Ustalar da mühendisler de yaptıkları tekneyi bir sonraki yıl yarışta sınama fırsatı buldu. Bugün Bodrum, yelken performansı yüksek tekneleri yapıp dünyaya satabilecek seviyeye geldi.”
Balon Yasağından Hava Katsayısına
Aras, 38 yılın kırılım noktalarını sıraladı. İlki, “bu tekneler yelken yapmaz” tabusunun yıkılmasıydı. İkincisi lamine sisteme geçiş, üçüncüsü son on yılda profesyonel ekiplerin yarışa girmesiydi. Armalar hazır olmadığı için yıllarca balon yasaktı. Teknelerin donanımı yeterli seviyeye gelince yasak kaldırıldı.
Farklı ustaların farklı tasarımlarını aynı parkurda yarıştırmak için organizasyon kendi formülünü geliştirdi: “Elmayla armudu yarıştırıyoruz. Hiçbiri fabrikadan çıkmadı. Dünyada bunları yarıştıracak bir formül yok.” Bodrum Cup Rating ile başlayan sistem, daha sonra performans reytinge dayandırıldı. Bu yıl ilk kez hava katsayısı da formüle eklendi. Böylece hafif ve sert havada avantajlı tekneler arasındaki fark dengelendi. Aras, sistemin patentini alıp başka yarışlarda da uygulanabilir hale getirmeyi hedeflediklerini söyledi.
Ekim Ayını Turizme Kazandırdı
Yarış her yıl ekimin üçüncü pazarı başlıyor. Aras, bu tarihin başta sert tepki gördüğünü anlattı. Eylülde İzmir Fuarı açılır, tekneler karaya çekilirdi. “Denizde tekne yok, neyi yarıştıracaksın” diyenler vardı. Amaç, mavi yolculuğun on iki ay yapılabileceğini göstermekti:
“Güneş yoksa rüzgârı kullanırsın. Yelkeni öğrettikçe sektördeki insanlar on iki ay tur satabilir hale geldi. Bugün birçok kaptan bunu kullanıyor.”
Aras, yelkenin gençlere doğa sevgisi kazandırdığını da vurguladı: “Deniz ne kadar çok kullanılırsa o kadar çok korunur.”
40. Yıl İçin Hazırlık Başladı
Organizasyon, 2023’te Cumhuriyet’in 100. yılında Selanik’ten başlayıp Çanakkale’yi selamlayarak Dolmabahçe’de biten özel bir yarış düzenledi. Aras, 40. yıl için de ses getirecek bir organizasyona şimdiden hazırlandıklarını, ayrıntıların ise sürpriz kalacağını söyledi.
