Yeni yönetmelik, denizde can ve mal emniyetini artırmayı, uygulama farklılıklarını azaltmayı ve faaliyetleri ölçülebilir bir standarda bağlamayı amaçlıyor. Bu yönüyle metin, uzun süredir eleştirilen dağınık uygulamalara karşı bütüncül bir çerçeve kuruyor.
Dijitalleşme ve Belge Denetimi
Yönetmelik, özel teknelerde bağlama kütüğü ruhsatnamesi veya gemi sicil tasdiknamesinin seyir sırasında teknede bulundurulmasını zorunlu kılıyor. Belgelerin çevrimiçi doğrulanabildiği durumlarda fiziki ibraz aranmıyor. Uğur Can Fidan, “bu hüküm, dijitalleşmenin önünü açıyor ve yalnızca belge unutulması nedeniyle ceza uygulanması riskini azaltıyor” dedi.
Ancak Fidan, uygulamada teknik aksaklıklar yaşanabileceğine dikkat çekiyor. Çevrimiçi doğrulamanın yapılamadığı durumlarda belge ibraz edilememesi, tekne sahibi aleyhine sonuç doğurabilir. Bu nedenle, her ne kadar dijital doğrulama öngörülse de belgelerin fiziki nüshalarının teknede bulundurulması daha güvenli bir yaklaşım sunuyor.
Tekne Boyu, Belge Türü ve Sorumluluk
Yeni düzenleme, tekne boyuna göre belge zorunluluğunu netleştiriyor. On metreye kadar özel tekneler, en az ADB 10 sahibi bir kişi tarafından bölge, mesafe ve zaman sınırı olmaksızın kullanılabiliyor. Yirmi dört metreye kadar teknelerde ise ADB 24 veya usta gemici ve üzeri yeterlik şartı aranıyor.
On sekiz yaşından küçük ADB 10 sahiplerinin tekne kullanımı, yanında ADB 10 sahibi bir yetişkinin fiili gözetimi şartına bağlanıyor. Fidan’a göre bu hüküm, kaza halinde hukuki ve cezai sorumluluğun büyük ölçüde gözetimi üstlenen yetişkine yönelmesine yol açabilir. Bu yönüyle düzenleme, teşvik edici olduğu kadar sorumluluğu da ağırlaştırıyor.
Dernek Tekneleri ve Yarış Sınıfları
Dernek ve vakıflara ait özel tekneler yalnızca yetkilendirilen üye ve sporcular tarafından kullanılabiliyor. Yetkilendirme dışı kullanım, idari yaptırım ve hukuki sorumluluk doğuruyor.
Makine gücü düşük tekneler ile kano, kayak ve belirli yarış sınıfı tekneler belge zorunluluğu dışında bırakılıyor. Ancak Fidan, “benzeri yarış sınıfı tekneler” ifadesinin yoruma açık olduğunu ve uygulamada ihtilaf yaratabileceğini vurguluyor. Bu kavramın netleştirilmesi, spor kulüpleri ve amatör denizciler açısından belirsizliği azaltabilir.
Donatım Zorunluluğu ve Ölçülülük Tartışması
Yönetmelik, özel teknelerde asgari emniyet teçhizatını zorunlu hale getiriyor; özel yatlar için ise ticari yat donanım standardını esas alıyor. Fidan bu yaklaşımın, can güvenliği açısından güçlü bir adım niteliği taşıyor ve kaza sonrası idarenin sorumluluk alanını daraltıyor.
Buna karşın, donatım maliyetlerinin ciddi biçimde artması ölçülülük ilkesi bakımından tartışma yaratabilir. Emniyet ekipmanlarının eksikliği halinde kazalarda tekne sahibinin kusur oranı artabilir ve sigorta teminatları devre dışı kalabilir. Bu nedenle ekipmanın yalnızca teknede bulunması değil, çalışır ve erişilebilir durumda tutulması da büyük önem taşıyor.
Yolcu Kapasitesi ve Ağır Kusur Riski
Seyir sırasında teknede bulunabilecek kişi sayısı, uygunluk belgesindeki dizayn kapasitesine bağlanıyor. Belgesi bulunmayan teknelerde metre başına bir kişi kuralı uygulanıyor ve sayı on ikiyi aşamıyor. Fidan’a göre bu sınırların aşılması, yalnızca idari ceza değil, kaza halinde ağır kusur değerlendirmesi sonucunu da doğurabilir.
Ticari Kullanım ve Gri Alanlar
Yeni yönetmelik, özel teknelerin ticari amaçla kullanımını açık biçimde yasaklıyor. Ancak ticari kullanım kavramının sınırları net tanımlanmıyor. Ücret karşılığı yolcu taşıma, organizasyon düzenleme veya örtülü kazanç sağlama gibi durumlarda idarenin ticari kullanım tespiti yapması mümkün. Bu tespitler, yüksek idari para cezaları ve ek yaptırımlarla sonuçlanabilir.
Bakım, Onarım ve Artan Bürokrasi
Bakım ve onarıma ilişkin hükümler, özellikle on beş metre ve üzeri teknelerde kara sörveyinin nerede ve nasıl yapılacağını netleştiriyor. Tüm işlemlerin Gemi Sicil ve Veri Paylaşım Sistemi üzerinden kayıt altına alınması, denetim disiplinini güçlendiriyor. Ancak bu yapı, küçük tekne sahipleri açısından ek bürokratik yük anlamına geliyor.
İnşa ve tadilat projelerinde mühendislik sorumluluğunun açık biçimde tanımlanması, teknik hataların önüne geçmeyi amaçlıyor. Buna karşın proje ve denetim maliyetleri, küçük ölçekli faaliyetler için ciddi bir yük oluşturabiliyor.
Cezalar ve Orantılılık Sorunu
İdari yaptırımlar, yönetmeliğin en çok tartışılan başlıkları arasında yer alıyor. İzinsiz inşa, tadilat veya bakım faaliyetleri için öngörülen yüksek cezalar, caydırıcılık sağlarken orantılılık ilkesi bakımından eleştiriye açık duruyor. Fidan’a göre bu cezalar, küçük tersaneler ve bireysel tekne sahipleri için faaliyetin sürdürülebilirliğini zorlayabilir.
Hukuki Çerçeveden Sonuç
Uğur Can Fidan yeni yönetmeliğin, ani bir sistem değişikliğinin yaratacağı ve mağduriyetleri azaltmak amacıyla geçiş hükümleri içeriyor şeklinde belirtti. Ancak geçici maddelerin karmaşık yapısı ve farklı tarihlere bağlanan yükümlülükler, uygulamada yeni belirsizlikler doğurabilir.
Bu nedenle özel tekne sahiplerinin, yalnızca şekli uyumla yetinmeden, yönetmelik hükümlerini fiilen ve eksiksiz biçimde uygulaması, hem idari yaptırımlardan kaçınmak hem de olası kazalarda hukuki sorumluluğu sınırlamak açısından kritik önem taşıyor.
İLGİLİ HABERLER
ADB Açık Deniz Yetkisi Verir mi? Yeni Yönetmelik Ne Söyler, Ne Söylemez
Cumhurbaşkanlığı tarafından yayımlanan yeni yönetmelik, amatör denizcilik alanında uzun süredir tartışılan bir soruyu yeniden gündeme taşıdı: Amatör Denizci Belgesi açık...
“ADB düzenlemesi doğru yönde ama AIS konusunda ciddi bir hata var”
Cumhurbaşkanlığı tarafından yayımlanan ve amatör denizciliğe ilişkin kuralları yeniden düzenleyen yönetmelik, sahada farklı açılardan tartışılmaya devam ediyor. Açık Deniz Yat...
Cumhurbaşkanlığı’ndan Yeni Yönetmelik: Amatör Denizciler İçin Kurallar Baştan Yazıldı
Cumhurbaşkanlığı tarafından yayımlanan yeni yönetmelik, amatör denizciliğe ilişkin kuralları kapsamlı biçimde yeniledi. Düzenleme, 2023 yılında yürürlüğe giren önceki yönetmeliği kaldırarak...
Denizlerin Görünmez Cephesi: Siber Güvenlik, Hukuki Sorumluluk ve Sigorta Çıkmazları – Seri 2
Tek bir USB bellek koca bir gemiyi ele geçirebilir mi? GPS sinyalleri manipüle edilerek bir gemi rotasından nasıl saptırılır? Av....
