Denize bakmakla denizi bilmek arasında nasıl bir fark var?
Bir toplumu denizci yapan yalnızca sahip olduğu gemiler, limanlar, tersaneler ya da tekneler mi? Denizcilik kültürü nasıl oluşuyor? Bir dilin, bir romanın, bir şarkının, bir müzenin, bir yelken kulübünün ya da teknede uygulanan küçük bir görgü kuralının bir ülkenin denizcileşmesiyle nasıl bir ilişkisi olabilir?
Yatmarina, Türk denizciliğinin düşünce dünyasında uzun yıllardır önemli bir yere sahip olan Amiral Cem Gürdeniz’in Kültürü ve Görgüsü ile Denizcilik adlı eserini, Mavi Kültür başlığı altında hazırlanan 42 bölümlük özel bir yazı dizisiyle okurlarıyla buluşturuyor.
Denizciliğin görünmeyen gücü: Kültür
Cem Gürdeniz kitabında denizcilik gücünü yalnız askeri veya ekonomik kapasite üzerinden değerlendirmiyor.
Savaş gemisinden balıkçı teknesine, tersane işçisinden deniz şairine kadar denizle doğrudan ya da dolaylı ilişki içindeki maddi ve manevi unsurları daha büyük bir bütünün parçaları olarak ele alıyor.
Ve bu bütünün içinde denizcilik kültürüne özel bir yer veriyor.
Gürdeniz’in ifadesiyle:
“Denizcilik Kültürü bu alanların yüzyıllar içinde oluşan karakterini bir nevi ruhunu oluşturur.”
Bu nedenle kitapta deniz yalnız coğrafya, ulaşım, savunma veya ekonomi değildir.
Aynı zamanda bir kültür alanıdır.
Bir toplumun denizle kurduğu ilişkinin hafızasıdır.
Edebiyattan deniz arkeolojisine, amatör denizcilikten denizcilik görgüsüne
Kültürü ve Görgüsü ile Denizcilik oldukça geniş bir alanı kapsıyor.
Gürdeniz; denizcilik kültürü ve denizcileşme sürecini ele aldıktan sonra denizin ve denizciliğin edebiyattaki, kitap dünyasındaki, dildeki ve müzikteki yerini inceliyor.
Resim sanatından deniz müzeciliğine,
deniz arkeolojisinden denizcilik tarihi araştırmalarına,
festivallerden sinema ve televizyona,
gemi modelciliğinden amatör denizciliğe,
yüzmeden yelkene, kürekten dalışa
uzanan geniş bir kültür dünyası kuruyor.
Kitabın ikinci büyük eksenini ise denizcilik görgüsü oluşturuyor.
Bayrak nasıl taşınır?
Denizde nasıl selam verilir?
Kaptan neden farklı bir otoriteye sahiptir?
Seyirde usturmaça neden içeri alınır?
Tekneye misafir nasıl kabul edilir?
Sessiz bir koyda müzik ne kadar açılır?
Marinada iyi komşuluk ne demektir?
Başka bir tekneye nasıl aborda olunur?
Tekneye davet edildiğinizde neden bavulla gidilmez?
Kanal 16 nasıl kullanılmalıdır?
Denizde yardım çağrısı duyulduğunda ne yapılır?
Gürdeniz, büyük denizcilik meseleleri ile gündelik görünen bu küçük davranışları aynı kültürün parçaları olarak ele alıyor.
Kitabın içindekiler yapısı da bu genişliği açık biçimde ortaya koyuyor; denizcilik kültürü, psikososyal etkileşim ve denizcileşmeden başlayıp edebiyat, dil, müzik, müzecilik, deniz arkeolojisi, amatör denizcilik ve su sporları üzerinden ayrıntılı bir denizcilik görgüsü bölümüne ulaşıyor.
Çünkü denizcileşmek tekne sahibi olmaktan daha fazlasıdır
Kitabın temel sorularından biri de Türkiye’nin gerçek anlamda nasıl denizcileşebileceği.
Gürdeniz’e göre denizle bağ kurmak yalnızca kıyıda yaşamakla, bir tekne satın almakla ya da denizcilik sektöründe ekonomik kapasite yaratmakla tamamlanmıyor.
Örneğin amatör denizciliği, denizcilik kültürünün omurgalarından biri olarak değerlendiriyor ve açıkça:
“Amatör denizci olmak için, mutlaka tekne sahibi olmak gerekmez.”
diyor.
Ardından amatör denizciliğin özünü:
“Denize ve denizciliğe, sevgi ve tutku ile bağlanmak”
olarak tarif ediyor.
Kitabın denizcilik görgüsüne ayırdığı geniş alan da aynı düşüncenin devamı.
Çünkü bilgi kadar davranışın, teknik yeterlilik kadar kültürün, tekne kadar insanın da denizcileşmenin bir parçası olduğunu savunuyor.
Sadun Boro’nun hatırasına
Gürdeniz, eserini Türk amatör denizciliğinin simge isimlerinden Sadun Boro’nun hatırasına ithaf ediyor ve onu:
“Kültürü, görgüsü, bilgeliği, cesareti ve öncülüğü ile Türk Amatör Denizciliğinin Kutup Yıldızı”
sözleriyle anıyor.
Bu ithaf, aslında kitabın yaklaşımı hakkında da önemli bir ipucu taşıyor.
Çünkü eserin odağında yalnız denize çıkmak değil; denizi bilen, onun kültürünü taşıyan ve bu kültürü sonraki kuşaklara aktarabilen insan var.
Yatmarina bu eseri nasıl yayınlayacak?
Kültürü ve Görgüsü ile Denizcilik, kapsamı ve içerdiği çok sayıda konu nedeniyle tek oturuşta tüketilecek bir metin değil.
Bu nedenle Yatmarina olarak eseri dijital okuma alışkanlıklarına uygun biçimde 42 tematik bölümden oluşan Mavi Kültür yazı dizisi halinde hazırladık.
Ancak burada önemli bir ayrım var:
Mavi Kültür, Cem Gürdeniz’in kitabının Yatmarina tarafından yeniden yazılmış hali değildir.
Yaptığımız çalışma editoryal bir düzenlemedir.
Kitabın farklı bölümlerindeki konular dijital okuma ritmine uygun başlıklar altında bir araya getirildi; uzun yapı tematik olarak ayrıştırıldı ve her bölüm, serinin diğer yazıları okunmamış olsa bile kendi başına anlaşılabilecek biçimde hazırlandı.
Bu çalışma sırasında Cem Gürdeniz’in fikirlerinin, kavramlarının, yaklaşımının ve denizcilik terminolojisinin korunmasını temel ilke kabul ettik.
Gürdeniz’in karakteristik ve güçlü ifadelerini mümkün olduğunca kendi sözleriyle aktarırken, Yatmarina’nın rolünü metni açıklayan, bağlayan ve dijital okur için düzenleyen editoryal alanla sınırladık.
Çünkü bu dizinin amacı Gürdeniz’in önüne yeni bir anlatıcı koymak değil; onun denizcilik kültürü üzerine kurduğu geniş düşünce dünyasını daha fazla okurla buluşturmak.
42 bölüm boyunca denizin kültürüne bakacağız
Mavi Kültür boyunca bazen büyük bir sorunun peşine düşeceğiz:
Bir ülke nasıl denizci olur?
Bazen bir kelimenin:
Lumbuz neden pencere değildir?
Bazen bir davranışın:
Usturmaça neden seyirde içeri alınır?
Bazen bir kurumun:
Deniz müzeleri neden önemlidir?
Bazen bir alışkanlığın:
Sessiz bir koyda jeneratör ne zaman kapatılmalıdır?
Bazen de denizde hayat kurtarabilecek bir bilginin:
Kanal 16 neden sürekli dinlenmelidir?
Peşinden gideceğiz.
Edebiyattan tarihe, sanattan spora, amatör denizcilikten tekne yaşamına, görgüden emniyete kadar her bölüm aynı büyük meselenin farklı bir parçasını ortaya koyacak:
denizcilik kültürü.
Mavi Kültür başlıyor
Cem Gürdeniz kitabının sonunda eserinin bütününü şu sözlerle tanımlıyor:
“Bu kitapta denizcilik bilgisi ve sonra da denizcilik görgüsünden bahsettim. Her iki alan da esasen Türkiye’nin devleti ve halkı ile denizcileşmesinin ruhunu temsil eder.”
Gürdeniz’e göre denizde örf, âdet ve görgünün korunması denizcileşmenin önemli itici güçlerinden biri; bu bilgi ve görgüyü benimseyen profesyonel ve amatör denizciler ise denize yalnız bir keyif veya turizm alanı olarak değil, arkasında kültür, tarih, güvenlik, emniyet, refah ve gelecek bulunan çok daha büyük bir dünya olarak bakacaktır.
Yatmarina’nın 42 bölümlük Mavi Kültür yolculuğu, Denizci Olmak Ne Demektir? başlıklı ilk bölümle başlıyor.
Cem Gürdeniz’in Kültürü ve Görgüsü ile Denizcilik eserinden hareketle hazırlanan Mavi Kültür, yakında Yatmarina’da.
