Denizlerin Görünmez Cephesi: Siber Güvenlik, Hukuki Sorumluluk ve Sigorta Çıkmazları – Seri 2
Yazar: Av. Aslı Karabolat
Giriş: Teknolojik Dönüşümün Karanlık Yüzü
Yazı dizimizin ilk bölümünde, yapay zekanın (YZ) denizcilikteki uygulama alanlarını, operasyonel verimliliğe katkılarını ve Mayflower, Yara Birkeland gibi öncü projelerle ulaştığı teknik zirveyi incelemiştik. Ancak, “Denizcilik 4.0” sadece daha hızlı ve verimli gemiler anlamına gelmiyor; aynı zamanda daha karmaşık riskleri de beraberinde getiriyor. Yapay zekanın dümene geçtiği bu yeni düzende, siber güvenlik bir teknik detaydan ziyade bir ulusal güvenlik meselesine dönüşürken; hukuk ve sigorta dünyası “sorumluluk” kavramını yeniden tanımlamak zorunda kalıyor. Bu ikinci bölümde, otonom gemilerin siber güvenlik zafiyetlerini, sigorta kapsamındaki büyük belirsizlikleri ve hukuki sorumluluk çıkmazlarını yaşanmış uluslararası vakalarla ele alacağız.
Görünmez Tehdit: Siber Güvenlik ve Otonom Gemilerde Siber Savaş
Otonom deniz araçlarının en zayıf halkası, yüksek dijital bağımlılıklarıdır. Geleneksel gemilerin aksine, otonom gemiler uydu iletişimi, bulut tabanlı veri akışları ve karmaşık YZ algoritmaları üzerinden çalışmaktadır. 2025 yılı verilerine göre, denizcilik sektörüne yönelik siber saldırılar bir önceki yıla göre %103 oranında artış göstermiştir [1]. Bu saldırıların niteliği de değişmiş, sadece veri hırsızlığından geminin fiziksel kontrolünün ele geçirilmesine kadar uzanan bir yelpazeye yayılmıştır.
En çarpıcı vakalardan biri, Mayıs 2025’te Kızıldeniz’de yaşanan MSC Antonia olayıdır. Bölgede binden fazla gemiyi etkileyen GPS Spoofing (Konum Sahtekarlığı) saldırıları, gemilerin navigasyon sistemlerini manipüle ederek onları gerçek rotalarından saptırmış ve karaya oturma riskiyle karşı karşıya bırakmıştır [1]. Bu olay, otonom bir geminin fiziksel olarak ele geçirilmesine gerek kalmadan, sadece sinyallerle nasıl “kaçırılabileceğini” somut bir şekilde göstermiştir.
Bir diğer kritik vaka ise 2025’te İran gemilerine yönelik gerçekleştirilen Lab Dookhtegan saldırısıdır. Saldırganlar, uydu haberleşme sistemlerindeki zafiyetleri kullanarak yaklaşık 180 geminin iletişimini felç etmiş ve gemileri okyanusun ortasında savunmasız bırakmıştır [1]. Hatta geçtiğimiz Aralık ayında Fantastic feribotunda yaşanan olayda, bir mürettebatın sisteme taktığı kötü amaçlı yazılım bulaşmış bir USB belleğin, kritik seyir sistemlerini (ECDIS) manipüle edebileceği ve geminin kontrolünün tamamen ele geçirilebileceği ortaya çıkmıştır [1]. Otonom gemilerde insan müdahalesinin olmaması, bu tür saldırıların etkisini katlamakta ve sistemin kendi kendini imha etmesine yol açabilecek senaryoları tetiklemektedir.
Hukuki Sorumluluk: Algoritmanın Kusuru Kimin?
Hukuk dünyası, otonom gemilerle birlikte “Kaptan Sorumluluğu” ilkesinin sarsılışını izliyor. Mevcut uluslararası deniz hukuku (SOLAS, COLREGs), bir geminin güvenli seyrinden doğrudan kaptanı sorumlu tutar. Ancak, Yara Birkeland gibi tam otonom bir gemide kaptan koltuğu boş olduğunda, bir çarpışma anında “kusur” kime ait olacaktır? [2]
Eğer kaza, yapay zekanın hatalı bir manevrasından kaynaklanıyorsa, bu bir “seyir hatası” mıdır yoksa yazılımı üreten şirketin bir “ürün kusuru” mu? Bu ayrım hayati önem taşımaktadır; çünkü deniz hukukunda donatanın sorumluluğu sınırlandırılabilirken, ürün sorumluluğunda tazminat miktarları çok daha yüksek olabilir. Ayrıca, yapay zekanın karar verme süreçlerindeki “Kara Kutu” (Black Box) etkisi, kazanın nedenini bulmayı imkansızlaştırarak hukuki süreçleri birer kör dövüşüne dönüştürebilir.
Sigorta Dünyasında Yeni Riskler ve “Denize Elverişlilik”
Sigorta sektörü, otonom gemileri teminat altına alırken “Denize Elverişlilik” (Seaworthiness) kavramını yeniden yorumlamak zorundadır. Bir geminin sefere elverişli sayılması için yeterli mürettebatla donatılması şartı, otonom gemilerde “yeterli yazılım ve siber güvenlik duvarı” olarak mı görülecektir? [3]
P&I (Koruma ve Tazmin) kulüpleri, siber saldırıların genellikle poliçelerde kapsam dışı bırakılması sorununu aşmaya çalışmaktadır. Ancak, bir siber saldırının “savaş riski” mi yoksa “işletme hatası” mı olduğu konusundaki belirsizlik, tazminat süreçlerini tıkayabilmektedir. Sigortacılar, otonom gemiler için “siber-fiziksel riskleri” kapsayan yeni hibrit poliçeler geliştirmekte, ancak bu poliçelerin primleri henüz yeterli hasar verisi olmadığı için oldukça yüksek seyretmektedir.
Türkiye’nin Rotası ve Gelecek Vizyonu
Türkiye, SANCAR, ULAQ ve SALVO gibi yerli İnsansız Deniz Araçları (İDA) projeleriyle bu yeni çağın sadece izleyicisi değil, aktif bir oyuncusudur. Ancak teknolojik başarı, hukuki ve siber güvenlik altyapısıyla desteklenmediği sürece eksik kalacaktır. Türkiye’nin, IMO (Uluslararası Denizcilik Örgütü) nezdindeki düzenleme çalışmalarına aktif katılımı ve otonom gemilere özel bir ulusal siber güvenlik stratejisi geliştirmesi, Mavi Vatan stratejisinin geleceği için hayati önem taşımaktadır.
Sonuç: Geleceğin Denizlerinde Güvenli Seyir
Yapay zeka denizcilikte yeni bir ufuk açarken, bu ufka güvenle ulaşmak ancak teknik, hukuki ve sigortacılık boyutlarının bütüncül bir yaklaşımla ele alınmasıyla mümkündür. Geleceğin denizlerinde dümende yapay zeka olsa da, pusulayı her zaman “hukuk ve güvenlik” belirleyecektir. Av. Aslı Karabolat olarak, bu dijital dalgaların kıyısında sektör paydaşlarını sadece teknolojiyi değil, onun getirdiği hukuki ve siber sorumlulukları da kuşanmaya davet ediyorum.
Referanslar
[1] Industrial Cyber. (2026, 24 Şubat). Maritime cyber incidents jump 103%, as CYTUR warns smart ships under fire; urges secure by design overhaul. https://industrialcyber.co/reports/maritime-cyber-incidents-jump-103-as-cytur-warns-smart-ships-under-fire-urges-secure-by-design-overhaul/
[2] ResearchGate. Yara Birkeland And The Legal Problems Of Autonomous Shipping.https://www.researchgate.net/publication/350495580_Yara_Birkeland_And_The_Legal_Problems_Of_Autonomous_Shipping
[3] HDI Global. Navigating the challenges of autonomous shipping.https://www.hdi.global/infocenter/insights/2025/autonomous-shipping/
[4] Grand View Research. Maritime Artificial Intelligence Market Report. https://www.grandviewresearch.com/industry-analysis/maritime-artificial-intelligence-market-report
[5] California Management Review. Utilizing AI for Maritime Transport Optimization.https://cmr.berkeley.edu/2024/12/utilizing-ai-for-maritime-transport-optimization/
[6] Iridium. Revisiting The Mayflower Autonomous Ship’s Historic Voyage. https://ifp.iridium.com/blog/mayflower-autonomous-ship-voyage/
[7] Yara International. The first ever zero emission, autonomous ship. https://www.yara.com/knowledge-grows/game-changer-for-the-environment/
[8] NYK Line. MEGURI2040 Fully Autonomous Ship Program.https://www.nyk.com/english/stories/04/02/20260428.html
