Bodrum Cumhuriyet Başsavcılığının yürüttüğü soruşturma, Rus bir iş insanına ait lüks yatın işlemlerini yürüten acente sahibi T.Ş.’nin şikâyetiyle başladı. T.Ş., yatın her Türkiye girişinde kendisinden 2 bin Euro istendiğini öne sürdü.
Ege ve Akdeniz kıyılarında yat acenteliği yapan ve adının yayımlanmasını istemeyen bir sektör temsilcisi, bu tür taleplerin sahada nasıl işlediğini YatMarina.com.tr’ye anlattı.
Resmi Harçlar Zaten Ödeniyor
Kaynak, acentelerin mevzuatta belirlenen harç ve ücretlerin tamamını ödediğini vurguladı. Durumu araç ruhsatına benzetti: Harcı yatırılmış ruhsatı düzenlemekle görevli bir memurun, belgeyi vermek için ayrıca para istemesi gibi.
Mevzuat da resmi bedelin elden teslimine yer bırakmıyor. Yabancı bayraklı yatların Türk sularındaki bütün işlemleri, transitlog adıyla bilinen Seyir İzin Belgesi üzerinden yürüyor. Yatçıların gümrük, pasaport, sağlık ve liman beyanları ile görevlilerin yaptığı giriş ve çıkış kayıtlarının tamamı bu belgeye işleniyor. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, 12 Temmuz 2024’ten itibaren güncellenmiş Seyir İzin Belgesi Sistemini devreye aldı. Belge ücreti yabancı bayraklı yatlar için Avro cinsinden belirleniyor, Türk Lirası karşılığı Bakanlığın e-tahsilat sistemi üzerinden bankaya yatırılıyor. Ödeme teyit edilmeden başvuru kabul edilmiyor.
Belgeler Tam, İşlem Yapılmıyor
Kaynak, sorunun işlemin yavaşlatılması olmadığını özellikle vurguladı. Anlattığına göre acente, belgeleri eksiksiz hazırlayıp sisteme girişi yaptıktan sonra yanaşma müsaadesi için liman başkanlığına gidiyor. Kaynak, bu aşamada işlemin hiç yapılmamasıyla tehdit edildiğini ve karşılığında bin ile iki bin dolar ya da Euro arasında para istendiğini öne sürdü. Kaynak, ortada eksik ya da sahte evrak bulunmadığını, görevlinin zaten yapması gereken işi yapmamakla tehdit ettiğini ileri sürdü.
Kaynağa göre acentenin elinde gerçekçi bir itiraz yolu da bulunmuyor. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığına şikâyet, tetkikat ve soruşturma süreci başlatıyor. Kaynak, bu sürecin haftalar hatta aylar sürdüğünü, o sırada yatta bekleyen sahiplerin ve misafirlerin karaya çıkamadığını belirtti. Acentelerin bu nedenle parayı ödeyip işlemi tamamlattığını öne sürdü.
Kaynak, uygulamanın zaman içinde büyüdüğünü de ileri sürdü. Eskiden işlem sonrasında birkaç yüz liralık küçük ödemelerin jest niteliğinde yapıldığını anlattı. Kaynağa göre talepler artık liman başkanlığı makamı düzeyinde yapılıyor, döviz cinsinden hesaplanıyor ve yatın büyüklüğüne ve değerine göre belirleniyor.
Kaynağın aktardığı tutarlar, soruşturmadaki müşteki T.Ş.’nin ifadesinde yer alan giriş başına 2 bin Euro rakamıyla örtüşüyor.
Yasa Bu Tabloya Ne Diyor?
Soruşturma rüşvet ve irtikap iddiaları yönünden sürüyor. Kaynağın anlattığı düzen, iki suç arasındaki ayrımın tam merkezinde yer alıyor.
Türk Ceza Kanunu’nun 252. maddesi, görevinin ifasıyla ilgili bir işi yapması veya yapmaması için menfaat sağlayan kişiyi de, bu menfaati sağlayan kamu görevlisini de dört yıldan on iki yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırıyor. Rüşvette iki taraf serbest iradeyle anlaşıyor ve veren taraf da suçlu sayılıyor.
İrtikapta ise tablo değişiyor. Kamu görevlisinin görevi gereği zaten yapması gereken bir iş için menfaat sağlaması, rüşvet değil icbar suretiyle irtikap suçunu oluşturuyor. Kişinin haklı işinin hiç yapılmayacağı endişesiyle kendini ödeme yapmak zorunda hissetmesi icbarın varlığına işaret edebiliyor. Bu durumda ödeme yapan kişi rüşvet veren fail değil, irtikap suçunun mağduru sayılabiliyor.
Kaynağın iddiaları doğrulanırsa, belgeleri tam olduğu halde işlemi yapılmayan acentelerin konumu, rüşvet verenden çok mağdura yakın düşüyor.
Rus Yat Sahiplerine Üç Kat Fiyat İddiası
Soruşturmanın merkezindeki yatın Rus bir iş insanına ait olması, sektördeki bir başka sorunu da gün yüzüne çıkardı. Kaynak, Rus yat sahiplerinin Türkiye’deki işlemler için diğer yabancı müşterilere göre çok daha yüksek bedel ödediğini öne sürdü.
Kaynağa göre bazı acenteler, başka müşterilere 5 bin liraya yaptıkları acentelik hizmetini Rus müşterilere 15 bin liraya kadar sunuyor. Kaynak bu farkı ödeme kısıtlamalarına bağladı. 2022’de bazı Rus bankaları SWIFT sisteminden çıkarıldı, Visa ve Mastercard da Rusya’daki faaliyetlerini durdurdu. Kaynak, bankacılık kanallarını kullanamayan Rus müşterilere bazı acentelerin kayıt dışı para transferi aracılığı teklif ettiğini ileri sürdü: Para Rusya’da teslim alınıyor, karşılığı Türkiye’de ödeniyor.
Kaynak, seçenekleri daralan Rus yat sahiplerinin bu koşulları kabul etmek zorunda kaldığını, liman başkanlığındaki taleplerin de bu tablonun üzerine eklendiğini öne sürdü.
Soruşturma Sürüyor
Tuncay Aydın ve Liman Başkanlığı çalışanı Ö.Ç. hakkındaki soruşturma devam ediyor. Dosyada kesinleşmiş bir mahkûmiyet kararı bulunmuyor. Haberde yer alan para talepleri ve acentelere yönelik uygulamalar, sektör temsilcisinin ve müştekinin iddialarından oluşuyor.
ÖZEL HABER – YatMarina.com.tr
