Göcek koylarına yönelik “düzen getirme” girişimleri yıllardır gündemde. 2015’te Göbün, Sarsala, Bedri Rahmi ve Manastır yat mola noktalarının yüksek fiyatla kiralanma girişimi sonuçsuz kaldı. 2022’de koylar 6 bölgeye ayrılarak topluca kiralanmak istendi, fakat başarısız sonuçlandı. Şimdi ise Türkiye Çevre Ajansı yönetiminde yeni bir tonoz–mapa sistemi planı devreye giriyor.
Proje kapsamında, çoğunluğu 20 metreden büyük 864 tekneye hizmet verecek şekilde denize 857 tonoz, kıyılara 918 mapa yerleştirilmesi ve 22 yüzer servis iskelesi inşa edilmesi öngörülüyor. Ancak teknik tanıtım dosyası açıklanmasına rağmen işletme projesi hâlâ belirsiz. Kullanım süresi, başvuru yöntemi, denetim mekanizması ve ücretlendirme kriterleri netleşmiş değil.
Sivil toplum ve amatör denizciler, 2010 tarihli Göcek ve Dalaman Koyları Kullanma Esasları Tebliği’nin uygulanması halinde sorunların büyük ölçüde çözüleceğini savunuyor. Tebliğ, aynı koyda en fazla 3 gün, tüm koylarda ise toplam 11 gün konaklama sınırı getiriyor. Buna karşın tonozlar, “pilot uygulama” adı altında koylara yerleştirilmeye başlandı. Proje aleyhine açılan davada bilirkişi raporu süreci devam ediyor.
Kaş’ta Başarılı Bir Örnek
Türkiye’de sık dile getirilen “Denizciler tonoza bağlanmaz” inancını, Kaş’taki WWF-HSBC işbirliği boşa çıkardı. Üç yıl önce Kaş ve çevresinde, deniz çayırlarının yoğun olduğu bölgelerde 93 tonoz-şamandıra sistemi kuruldu. Limanağzı’ndaki 30 tonoza, rüzgârlı havalarda bile tekneler bağlandı; boş tonoz bulunmaz hâle geldi.
Projede kullanılan sağlam malzeme ve düzenli bakım, denizcilerin güvenini kazandı. Ancak bakım sorumluluğu ve resmi deniz haritalarında işaretleme gibi konular hâlâ netleşmedi. Benzer şekilde, Ayvalık Tabiat Parkı’na yerleştirilen 50 tonoza ilişkin yönetim ve bakım sorumluluğu da belirsizliğini koruyor.
Göcek’te Geçmişten Alınacak Dersler
2010’da Göcek’te kamu idaresi, yerel yönetim ve Turmepa işbirliğiyle 97 tonoz ve 310 mapa kuruldu. Ancak yıllar içinde bakım yapılmadığı için tonoz şamandıraları 3-5 yıl içinde yok oldu. Bugün deniz dibindeki betonlar hâlâ duruyor, fakat koordinatları bilinmiyor.
Uzmanlar, tonoz sistemlerinin deniz ekosistemini korumada etkili olduğunu, ancak başarı için net bir işletme modeli, düzenli bakım ve denetim şart olduğunu vurguluyor. Aksi halde Göcek’te geçmişte yaşanan kayıpların tekrar etmesi kaçınılmaz görünüyor.
